دستورالعمل بهره‌برداری از چراغ اضطراری آتش نشانی مدل SEB 8 L

1-برای جلوگیری از آسیب دیدن باتری‌ها بهتر است اجازه دهیم تا آخرین چراغ LED سبز خاموش شود سپس عمل شارژ صورت گیرد.

2-در صورت عدم استفاده از چراغ اضطراری حتماً هر دو ماه یک‌بار آن‌ها را به‌صورت عادی دشارژ کامل کرده ومجدداً شارژ نماییم.

3-به دلیل این‌که باتری‌ها Ni-Ca خود‌به‌خود تخلیه می‌شوند باید پس از 4 تا 6 هفته بازدید شده تا از پر بودن باتری مطمئن شویم.

4-وقتی چراغ اضطراری در حال شارژ شدن است باید اجازه دهیم باتری 100% شارژ شود به محض شارژ کامل نباید بلافاصله چراغ را از شارژ جدا کنیم. (شارژ ناقص عمر باتری را کم می‌کند.)

5-در مکان‌هایی که جریان برق نوسان دارد از شارژ دستگاه خودداری نمایید.

6-قبل از شارژ دستگاه اجازه دهیم دمای آن با دمای محیطی که دستگاه در آن‌جا شارژ می‌شود یکسان گردد.

7-برای استفاده بهینه باید هر 6 ماه یک‌بار چراغ‌های اضطراری در حالت سرویس قرار گیرند. (عملیات سرویستوسط خود دستگاه صورت گیرد.)

8-این دستگاه به دو صورت شارژ می‌شود: الف- با برق 220 ولت شهری، ب-با برق باتری اتومبیل (تا جایی که امکان دارد برای شارژ دستگاه از برق شهری استفاده شود.)

9-به هیچ وجه هنگام شارژ دستگاه چراغ هالوژن روشن نگردد.

10-گرما عامل مخربی است، بنابراین از نگه‌داری چراغ‌های اضطراری در محیط‌های گرمی همچون داخل ماشین پرهیز نمایید.

کتاب « مقررات ایمنی آتش نشانی در صنایع »  با برگردان و گردآوری علیرضا کاظمی و چاپ انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران برای مطالعه دانشجویان و عموم کارمندان مؤسسات صنعتی به ویژه کارشناسان ایمنی توصیه می گردد.

در بخشی از دیباچه این کتاب می خوانیم:

کتاب مقررات ایمنی آتش نشانی در صنایع ، برگردان کتاب روسی «مقررات ایمنی آتش‌نشانی در هنگام بهره‌برداری از نیروگاه‌های اتمی» است. این مجموعه مقررات در روسیه جزو آیین­نامه‌های دولتی و لازم الاجرا محسوب می‌شود که طبیعتاً در ایران ارزش قانونی ندارد.

از آنجا که تاکنون کتاب مقرراتی که بتواند یک مؤسسه صنعتی در حال بهره‌برداری را در تمام قسمتها و به صورت فراگیر، از نظر مقررات ایمنی آتش‌نشانی تحت پوشش قرار دهد، ترجمه یا تألیف نشده است و نیز از آنجا که در کل این کتاب، بندهایی که به طور ویژه مختص نیروگاه‌های اتمی باشد، بسیار اندک است و اکثر صنایع می­توانند از این کتاب استفاده کنند، به همین دلیل نام کتاب را به «مقررات ایمنی آتش‌نشانی در صنایع» تغییر دادم.

البته این کتاب نیز محدود به عنوان خود و مربوط به زمان بهره‌برداری از نیروگاه‌ها (یا مؤسسات صنعتی) است، از این رو تلاش نمودم به کمک پیوستهای الحاقی، برگرفته از کتابها و منابع دیگر، این مجموعه مقررات را کاملتر نمایم؛ از جمله برای استفاده در زمان ساخت نیروگاه‌ها (یا مؤسسات صنعتی) نیز قابل استفاده نمایم.

نکتة دیگر آنکه در نیروگاه‌های اتمی روسیه، مجموعه مقررات حاضر به صورت یک آیین­نامه، اجرا می‌شود. کارشناسان پیشگیری آتش‌نشانی بر اساس این مقررات، نیروگاه تحت پوشش خود را به صورت متناوب مورد بازرسی قرار می‌دهند و تذکرات ایمنی را، به بخشهای مورد نظر ابلاغ می‌کنند. در نیروگاه‌های اتمی روسیه، تذکرات و اخطاریه‌های بخش آتش‌نشانی دارای ضمانت اجرایی است و افراد ناقض مقررات ایمنی ملزم به پرداخت جریمه هستند. در مورد کارهای آتش­زای خطرناکی که ممکن است باعث بروز خسارت مالی یا جانی شود، کارشناسان پیشگیری امکان توقف کار در همان زمان را دارند.

در نیروگاههای اتمی، برای نظارت و کنترل دقیق بخش آتش‌نشانی بر کارهایی که خطر آتش‌سوزی یا انفجار دارند (جوشکاری، برشکاری، نقاشی، قیرکاری، چسبکاری و ...)، مجریان چنین کارهایی موظفند پیش از انجام کار، مجوزهای لازم را از بخش پیشگیری آتش‌نشانی دریافت کنند (فرم پیوست الحاقی شماره 6). کارشناسان پیشگیری آتش‌نشانی از وضعیت محل کار بازدید می‌کنند و در صورت ایمن بودن محل برای کارهای آتش‌زا، مجوزهای کوتاه مدتی را برای اجرای کار صادر می‌کنند. در زمان اجرا نیز کارشناسان پیشگیری از نحوة رعایت مقررات ایمنی به صورت اتفاقی بازدید می­نمایند. 

کارهای آتشزا

برای انجام همه انواع کارهای آتش­زا در مکانهای موقت (به جز در کارگاه‌های ساخت و ساز تأسیسات و منازل شخصی)، رییس پروژه موظف به تنظیم مجوز کار است.

مکانهای انجام کارهای آتش­زا باید مجهز به وسایل اولیه آتش‌نشانی (کپسول آتش‌نشانی، سطل آب و سطل ماسه و بیل) باشند. استقرار مکانهای دائمی انجام کارهای آتش­زا در اتاقهای دارای خطر آتش‌سوزی یا دارای خطر انفجار و آتش‌سوزی، مجاز نیست.

تجهیزات فنی‌ای که قرار است بر روی آنها کارهای آتش­زا انجام گیرد، باید به روشهای زیر در وضعیت ایمن از نظر خطر انفجار و آتش‌سوزی قرار گیرند:

-     تخلیه آنها از مواد دارای خطر انفجار و آتش‌سوزی؛

- قطع آنها از شبکه‌های جاری (به جز شبکه‌هایی که برای آماده نمودن شرایط انجام کارهای آتش­زا استفاده می‌شوند)؛

- تمیز کاری اولیه[پیش از آغاز کار]، شستشو، دمش بخار، تهویه، سوربیتیزاسیون، بی­اثر کردن و غیره.

هنگام دمش بخار درون تجهیزات فنی، دمای بخار دمیده شده نباید از 80% دمای خوداشتعالی بخار مادة سوختنی (گاز سوختنی) فزونی یابد.

شستشوی تجهیزات فنی باید هنگامی انجام گیرد که غلظت بخارها (گازها) در آن تجهیزات، خارج از بازة خوداشتعالی آنها باشد یا هنگامی که تجهیزات از نظر الکتروستاتیکی در وضعیت ایمن قرار داشته باشند.

روشهای تمیز کردن اتاقها و نیز تجهیزات و شبکه‌هایی که در آنها کارهای آتش­زا صورت می‌گیرد، نباید منجر به تولید مخلوطهای معلق (در هوا) بخاری یا گردوغبار با خطر انفجار یا ایجاد چشمة آتش شوند.

با هدف جلوگیری از پرتاب شدن ذرات گداخته فلز به اتاقهای مجاور، طبقات همجوار و غیره، همه دریچه‌ها و مجراهای فنی، بازدید و از این گونه، همچنین مدخلها (سوراخها)ی مربوط به مونتاژ، تهویه و غیره در سقفها، دیوارها و دیواره‌های اتاقهایی که در آنها کار آتش­زا انجام می­گیرد، باید با مواد غیرسوختنی بسته شده باشند.

محل انجام کارهای آتش­زا باید از مواد و اجسام سوختنی تا شعاعی که در جدول زیر آمده است پاکسازی شود:

سازه‌های ساختمانی‌ای که در محدودة شعاعهای یاد شده قرار دارند و نیز کفپوشهای زمین، روکاری­ها، روکشها، عایقها و بخشهایی از دستگاه‌ها که از مواد سوختنی درست شده‌اند، باید بوسیله صفحات فلزی، پتوهای آزبستی یا دیگر مواد نسوختنی و در صورت لزوم با ریختن آب، از افتادن جرقه بر روی آنها جلوگیری و محافظت کرد.

در اتاقهایی که کارهای آتش­زا انجام می­گیرد، همه درهایی که این اتاقها را به اتاقهای دیگر پیوند می‌دهند از جمله درهای تونلهای فشار [ایزوله­کننده] باید کاملاً بسته باشند. پنجره‌ها، وابسته به ماه‌های سال، دمای اتاق، طول مدت و حجم و درجة خطر کارهای آتش­زا، باید در صورت امکان باز باشند.

اتاقهایی که در آنها امکان جمع شدن بخارهای مایعات آسان مشتعل شونده، مایعات سوختنی و گازهای سوختنی وجود دارد، پیش از انجام کارهای آتش­زا باید تهویه شوند.

مکان جوشکاری و برشکاری در ساختمانها و اتاقهایی که در سازه‌های آنها از مواد سوختنی استفاده شده، باید با دیواره‌های (پارتیشن) سرتاسری از مواد نسوختنی محصور شده باشد. در این حالت ارتفاع دیواره باید دست­کم 8/1 متر باشد و فاصله بین دیواره و کف حداکثر cm 5 باشد. برای جلوگیری از پرتاب ذرات گداخته، فاصله یادشده باید با توری‌ای از مواد نسوختنی با چشمهایی به ابعاد حداکثر 1*1 میلیمتر محصور شده باشد.

پیش از آغاز و نیز هنگام انجام کارهای آتش­زا، باید در قبال وضعیت محیط بخاری ـ گازی معلق، در دستگاه‌های فنی‌ای که بر روی آنها کارهای یاد شده صورت می­گیرد و نیز در [کل] منطقة خطر، کنترل صورت گیرد.

هنگام افزایش میزان مواد سوختنی یا کاهش غلظت خنثی­کننده‌ها در منطقة خطر یا در تجهیزات فنی تا مرز حداکثر غلظت مجاز بخارها (گازها) از نظر خطر انفجار، کارهای آتش­زا باید بی­درنگ قطع شوند.

باز کردن دریچه‌ها و درپوشهای دستگاه‌های فنی، انتقال و تخلیة فرآورده‌ها و بارگیری آنها از طریق دریچه‌های روباز و نیز دیگر کارهایی که ممکن است به بروز آتش‌سوزی و انفجار در اثر گاز گرفتگی و تجمع گردوغبار در محلی منجر شود که در آن کارهای آتش­زا صورت می­گیرد، مجاز نیست.

هنگام وقت استراحت در کار و نیز در انتهای شیفت کاری، وسایل جوشکاری باید قطع ارتباط شوند (از جمله از شبکه برق). اتصال شیلنگها باید جدا شوند و از مایعات و گازهای سوختنی تخلیه شوند. در چراغ لحیم کاری، فشار باید کاملاً تخلیه شده باشد.

با پایان یافتن کار، همه دستگاه‌ها و وسایل باید به اتاق (مکان) مجزای ویژه­ای برده شوند.

هنگام سازماندهی محلهای ثابت انجام کارهای آتش­زا، برای بیش از 10 پست (کارگاه‌های جوشکاری و برشکاری)، باید شبکه مرکزی برق و گاز رسانی، پیش­بینی گردد.

در کارگاه جوشکاری هنگام وجود حداکثر 10 پست جوشکاری، مجاز است که به ازای هر پست یک کپسول ذخیره حاوی اکسیژن و گاز سوختنی وجود داشته باشد. کپسولهای ذخیره باید توسط صفحاتی (پانلهایی) از مواد غیرسوختنی محصور شده باشند یا در اتاقکهای انباری ویژه­ای در کارگاه نگهداری شوند.

هنگام انجام کارهای آتش­زا موارد زیر ممنوع است:

-     آغاز به کار هنگام وجود خرابی در دستگاه؛

-     انجام کارهای آتش­زا بر روی سازه‌ها و فرآورده‌های تازه رنگ شده؛

- استفاده از لباس و دستکش با لکه‌های روغن، چربی، بنزین، نفت سفید و دیگر مایعات سوختنی؛

- نگهداری لباس، مایعات آسان مشتعل شونده، مایعات سوختنی و دیگر مواد سوختنی در اتاقکهای جوشکاری؛

- اجازه دادن به کار مستقل کارآموزان و نیز کارمندانی که گواهینامه مهارت حرفه­ای و گواهی گذراندن دورة ایمنی آتش‌نشانی را ندارند؛

- تماس پیدا کردن سیمهای الکتریکی با کپسولهای حاوی گازهای فشرده، متراکم (مایع شده) و حل شده؛

- انجام کار بر روی دستگاه‌ها و شبکه‌هایی که از مواد سوختنی و سمی پر هستند و یا تحت ولتاژ الکتریکی قرار دارند؛

- انجام همزمان کارهای آتش­زا هنگام نصب عایق رطوبت یا بخار بر روی پشت بام، هنگام مونتاژ پانلهای دارای عایقهای گرمایی سوختنی یا سخت­سوز، هنگام چسب­کاری پوششهای کف و روکش­کاری اتاقها با استفاده از لاکهای سوختنی، چسبها، ماستیکها و مواد سوختنی دیگر.

انجام کارهای آتش­زا بر روی عناصری از ساختمانها که از مصالح فلزی سبک دارای عایقهای گرمایی سوختنی و سخت­سوز، درست شده‌اند، مجاز نیست.

نحوة عمل هنگام آتش‌سوزی

(مربوط به دوره ساخت نیروگاه)

1)        در صورت مشاهدة آتش‌سوزی (یا علایم آن) هر یک از کارکنان موظف است:

-     بی­درنگ موضوع را با تلفن .... به بخش ایمنی آتش‌نشانی اطلاع دهد (هنگام اطلاع دادن باید حتماً محل بروز آتش‌سوزی و نام فرد اطلاع دهنده و شماره تماس وی ذکر شود)؛

-     در صورت امکان، تدابیری برای تخلیة افراد و خاموش کردن یا جلوگیری از گسترش آتش‌سوزی و حفاظت از وسایل گران قیمت صورت گیرد.

2)             فرد مسؤول در آن بخش (کسی که مدیریت آن مجموعه بر عهدة اوست) هنگام آتش‌سوزی وظایف زیر را به عهده دارد:

-     کنترل کند که آیا بخش آتش‌نشانی در جریان حادثه قرار گرفته یا خیر (با تماس دوباره با بخش آتش‌نشانی و اطمینان از موضوع) و نیز باید رییس نیروگاه را در جریان قرار دهد؛

-     در مواردی که جان افراد مورد تهدید است، باید بی­درنگ مراحل نجات و تخلیه آنها را با استفاده از تمام نیروها و وسایل موجود، سازماندهی و آغاز کند؛

-     تمام کارکنانی را که در اطفای حریق نقشی ندارند، باید از محدوده خطر دور کند؛

-     در صورتیکه در ساختمان مورد سانحه، فرایند فنی (تکنولوژیک) جاری امکان دهد، باید تمام کارها به جز کارهای مربوط به عملیات اطفای حریق را قطع کند؛

-     در صورت لزوم باید شبکه برق را قطع کند (به استثنای برق سیستمهای حفاظتی در برابر آتش‌سوزی)؛‌ همچنین کار وسایل نقلیه و دستگاه‌ها، انتقال مواد خام، گازها، بخارها و مایعات از طریق شبکه های لوله کشی و سیستمهای تهویه در اتاقهای مورد سانحه و اتاقهای مجاور (به استثنای سیستمهای حفاظت در برابر دود) را باید متوقف کند  و تدابیر کمکی دیگری را برای جلوگیری از گسترش آتش و دود در ساختمان اجرا کند؛

-     روشن بودن سیستمهای اطلاع­رسانی حریق (آژیرها، تابلوها و ...)، سیستمهای خودکار اطفای حریق و سیستمهای تهویه ضد دود را کنترل کند؛

-     برای ورود تیم آتش‌نشانی باید آمادگیهای لازم را انجام دهد و با نشان دادن کوتاه ترین راه برای رسیدن آن تیم به کانون آتش‌سوزی و نیز محل آبگیری ماشینها، به تیم عملیاتی آتش‌نشانی کمک کند؛

-     همزمان با اطفای حریق باید برنامه تخلیه سریع افراد و حفاظت از وسایل و مواد گرانبها را سازماندهی کند؛

-     باید رعایت اصول ایمنی را توسط  کارکنانی که برای شرکت در عملیات اطفای حریق پذیرفته شده‌اند، تأمین کند.

3)             با ورود تیم عملیاتی آتش‌نشانی به محل آتش‌سوزی باید دسترسی آسان و بدون مانع تیم عملیاتی به تأسیسات تأمین شود.

4)            بعد از ورود تیم عملیاتی آتش‌نشانی، مسؤول کار موظف است به فرمانده این تیم در مورد ویژگیهای فنی و ساختاری تأسیساتی که در آن آتش‌سوزی صورت گرفته و سازه‌ها و تجهیزات همجوار، توضیحات و مشاوره های لازم را ارائه کند. همچنین موظف است تمام نیرو و تجهیزات بخش زیر فرمان خود را جهت اجرای تدابیر لازم برای کمک به عملیات اطفای حریق و جلوگیری از گسترش آتش‌سوزی، سازماندهی کند.

5)              بعد از ورود بخش آتش‌نشانی، فرمانده عملیات آتش‌نشانی  که در محل حاضر شده، بعنوان فرمانده کل عملیات اطفای حریق محسوب می‌شود و موظف است:

-     از مسؤول کار، مجوز عملیات آتش‌نشانی را کسب کند؛

-     فعالیتهای مربوط به اطفای حریق و جلوگیری از عواقب آنرا بر اساس پلان عملیاتی آتش‌نشانی سازماندهی کند؛

-     جمع­آوری اطلاعات وارد شده را (از جمله دلایل مادی) برای تحقیقات آتی در مورد آتش‌سوزی و عواقب آن، سازماندهی کند.

    شیوة واکنش پرسنل نیروگاه هنگام بروز آتش‌سوزی

هر کسی بروز آتش‌سوزی را ببیند، موظف است:

ü     بی­درنگ منطقه بروز آتش‌سوزی، ویژگی آتش‌سوزی (کجا و چه چیز می­سوزد) و نام خود را طی تماسی، به بخش آتش‌نشانی و رییس شیفت نیروگاه اتمی (بلوک و کارگاه) اطلاع دهد؛

ü         راهکارهایی جهت اطفای حریق با به کارگیری نیرو و وسایل موجود برگزیند.

هنگام بروز آتش‌سوزی، همة تلاش پرسنل نیروگاه باید در جهت تأمین ایمنی افراد و تخلیة آنها، خاموش کردن آتش و ساختن شرایطی برای فعالیت ایمن نیروگاه باشد.

تا حضور یافتن تیمهای بخش آتش‌نشانی، رییس شیفت نیروگاه (بلوک) مطابق با پلان آتش‌نشانی تأسیسات نیروگاه، رییس عملیات آتش‌نشانی محسوب می‌شود و موظف است:

-   کنترل کند که آیا بخش آتش‌نشانی در جریان حادثه قرار گرفته یا خیر و نیز سیستم اطلاع­رسانی به پرسنل نیروگاه را در مورد آتش‌سوزی به کار بیندازد؛

-      کارهای تعمیراتی را متوقف سازد و پرسنل نامرتبط با عملیات آتش‌نشانی را به محل ایمنی منتقل کند؛

-   کانون آتش، راه‌های احتمالی گسترش آن، خطرات تهدیدکنندة دستگاه‌های در حال کار که در منطقة آتش‌سوزی قرار دارند و نیز امکان بروز کانونهای جدید در دیگر دستگاه‌ها را مشخص کند؛

-      روشن بودن و کار کردن سیستم­های خودکار آتش‌نشانی را هنگام بروز آتش‌سوزی کنترل کند؛

-      راهکارهایی را جهت ساختن شرایط ایمن برای پرسنل [نیروگاه] و تیم آتش‌نشانی هنگام اطفای حریق برگزیند (تحویل وسایل حفاظتی)؛

-   عملیات آتش‌نشانی را به کمک نیرو و وسایل موجود و نیز اجرای راهکارهای لازم را جهت جلوگیری از گسترش آتش‌سوزی (خاموش کردن سیستمهای دمشی گرمایش، بستن درهای ضدآتش)، مطابق با پلان آتش‌نشانی سازماندهی کند؛

-   عملیات فنی لازم را بر روی سیستمها و دستگاه‌ها انجام دهد (خاموش کردن یا تعویض دستگاه‌ها [از اصلی به فرعی]، تخلیة هیدروژن از ژنراتور، قطع ولتاژ از سیستمهای برقی، تخلیه روغن و...)؛

-   استقبال از تیم آتش‌نشانی را سازماندهی کند و رییس تیم عملیاتی آتش‌نشانی را (که در محل آتش‌سوزی حضور یافته) در مورد کانون و ویژگی­های آتش‌سوزی، راهکارهای برگزیده شده جهت اطفا، تعداد افرادی که در اتاقها مشغول عملیات اطفای حریق هستند و نیز دربارة وجود فاکتورهای خطرناک و زیان آور برای شرکت کنندگان در عملیات اطفا، آگاه سازد.

هنگام بروز آتش‌سوزی در تأسیسات کابلی، سیستمهای برقی (ترانسفورماتورها، ژنراتورها، تجهیزات انشعاب برق) و دیگر تجهیزات نیروگاه، پرسنل باید مطابق با کارتهای عملیاتی واکنش پرسنل، عمل کنند.

برای هدایت عملیات آتش‌نشانی، ستاد نیروگاهی آتش‌نشانی تشکیل می‌شود. ترکیب ستاد نیروگاهی آتش‌نشانی و وظایف اعضای آن با ابلاغ مدیریت نیروگاه و بر اساس پلان آتش‌نشانی تعیین می‌شود.

بعد از رسیدن تیم عملیاتی آتش‌نشانی، رییس تیم حضور یافته آتش‌نشانی، بعنوان رییس عملیات اطفای حریق محسوب می‌شود که موظف است برای اطفای حریق در سیستمهای الکتریکی مجوز کتبی دریافت کند (در هنگام لزوم همچنین مجوز دزیمتری) و کارهای خود را با سرشیفت نیروگاه (بلوک، کارگاه) هماهنگ کند.

گروه‌بندی اتاقها بر اساس خطرات آتش‌سوزی و انفجارـ آتش‌سوزی